1. Czym jest roślinne białko sojowe?

Całe ziarna soi zawierają około 36% białka. Po ekstrakcji oleju, pozostała śruta sojowa zawiera 43–48% białka, co czyni ją najszerzej stosowanym źródłem białka roślinnego na świecie. W recepturze pasz termin „roślinne białko sojowe” odnosi się w rzeczywistości do całej rodziny produktów.

Skontaktuj się z SUSTAR, aby uzyskać poradę eksperta

Tabela 1. Typowe produkty białkowe na bazie soi roślinnej

Typ produktu	Typowe białko	Notatki
Śruta sojowa	43–48%	Produkt uboczny ekstrakcji oleju sojowego; standardowa, najtańsza opcja
Soja ekstrudowana pełnotłusta	ok. 35%	Całe ziarna ekstrudowane w wysokiej temperaturze, z zachowaniem oleju
Fermentowane białko roślinne	50–55%	Mączka sojowa fermentowana przez mikroorganizmy; białko jest wstępnie strawione
Enzymatycznie hydrolizowane białko sojowe	50–55%	Proteazy służące do rozkładu antygenów i dużych cząsteczek białek
Koncentrat białka sojowego	powyżej 65%	Wypłukano cukry rozpuszczalne, skoncentrowano białko

Białko sojowe jest wykorzystywane w tak dużych ilościach ze względu na korzystny profil aminokwasowy – szczególnie wysoka zawartość lizyny, która uzupełnia niedobory kukurydzy. Mieszanka „kukurydza plus śruta sojowa” stała się zatem klasyczną mieszanką paszową na całym świecie. Podaż jest również duża, a ceny stosunkowo stabilne, a w przeciwieństwie do mączki rybnej nie niesie ze sobą ryzyka obecności amin biogennych ani mikroorganizmów chorobotwórczych.

Ale śruta sojowa pochodzi z nasion, a nasiona bronią się same. Ten system obronny nazywamy czynnikami antyodżywczymi (ANF).

2. Trzy grupy czynników antyodżywczych, z których każda ma swoje własne pułapki

2.1 Inhibitor trypsyny (TIA) – obniża wartość całej diety

Trypsyna jest głównym enzymem trawiącym białka u zwierząt. TIA hamuje jej aktywność, a konsekwencje nie ograniczają się do białka sojowego: strawność każdego źródła białka w diecie ulega obniżeniu, w tym kosztownej mączki rybnej. Niestrawione białko przedostaje się do jelita grubego, gdzie staje się substratem dla fermentacji bakteryjnej i wytwarza amoniak oraz aminy, które z kolei spowalniają wzrost.

2.2 Białka antygenowe (glicynina i beta-konglicynina) — reakcja alergiczna

Te dwa białka zapasowe działają jak alergeny u młodych zwierząt. Uszkadzają nabłonek jelitowy i wywołują stres oksydacyjny oraz stan zapalny, który objawia się biegunką, zmniejszonym spożyciem paszy i zahamowaniem wzrostu. Większość przypadków biegunki po mączce sojowej u prosiąt po odsadzeniu ma z nimi związek.

2.3 Oligosacharydy (stachioza i rafinoza) — problem z obu stron

Świnie i krewetki nie mają alfa-galaktozydazy i po prostu nie są w stanie strawić tych oligosacharydów, co powoduje dwa problemy. Po pierwsze, docierają one do jelita grubego i są fermentowane przez bakterie, wytwarzając gazy i zwiększając ryzyko biegunki. Po drugie, wywołują efekt osmotyczny w jelicie cienkim, wciągając wodę do jego światła; zawartość wody w treści pokarmowej wzrasta, tempo pasażu przyspiesza, a składniki odżywcze są wydalane, zanim zdążą zostać wchłonięte, co jeszcze bardziej obniża strawność.

Kolejnym problemem jest lektyna sojowa, która wiąże się z kosmkami jelitowymi i powoduje uszkodzenia mechaniczne, zmniejszając powierzchnię wchłaniania.

3. Przeoczony problem: sama śruta sojowa nie jest spójna

Dwie partie śruty sojowej, obie oznaczone jako zawierające 43% białka, mogą znacząco różnić się zawartością ANF. Powody są praktyczne:

• Odmiany soi różnią się od siebie, a więc i ich naturalne poziomy ANF.
• Pochodzenie i klimat są różne, a warunki wzrostu wpływają na skład nasion.
• Sezon zbiorów jest różny; fasola ze starych zbiorów i nowych zbiorów nie jest w tym samym stanie.
• Tłocznie oleju różnią się procesem desolwentyzacji i kontrolą temperatury. Niedostateczna obróbka cieplna powoduje, że ANF nie są całkowicie inaktywowane, podczas gdy nadmierne ciepło uruchamia reakcję Maillarda i blokuje lizynę.

W praktyce oznacza to, że dietetyk może stosować tę samą recepturę, a mimo to uzyskiwać inną strawność dla każdej partii. Wygląda to na problem z recepturą, a przyczyna leży w surowcu. W przypadku pasz dla młodych zwierząt konsystencja surowca ma zatem równie duże znaczenie, co jego specyfikacja odżywcza.

Skontaktuj się z SUSTAR, aby uzyskać poradę eksperta

Dlaczego młode zwierzęta radzą sobie najmniej

Odstawienie prosiąt od matki – a w akwakulturze również przeniesienie i transport do stawu – samo w sobie stanowi poważny czynnik stresogenny. Prosię jest oddzielane od lochy, gwałtownie przestawiane z mleka na dietę stałą, opartą głównie na składnikach roślinnych, i mieszane z nieznanymi miotami. Dokładnie na tym etapie układ enzymów trawiennych prosiąt jest jeszcze niedojrzały: wydzielanie pepsyny i trypsyny jest na najniższym poziomie w całym cyklu produkcyjnym.

Najsłabsza zdolność trawienna z jednej strony, a surowiec najbogatszy w ANF z drugiej – to fundamentalny powód, dla którego włączenie śruty sojowej do diety prosiąt, krewetek po larwach i narybku musi być ściśle ograniczone. Na tym etapie każdy składnik, który zwiększa obciążenie jelit, jest dodatkowo obciążany przez cały okres wzrostu.

5. Cztery sposoby na ulepszenie białka sojowego

Tabela 2 Porównanie głównych metod przetwarzania białka sojowego

Proces	Efekt	Ograniczenie
Obróbka cieplna	Dezaktywuje inhibitor trypsyny i lektynę	Nadmierna temperatura wywołuje reakcję Maillarda, co prowadzi do obniżenia strawności
Wyrzucenie	Otwiera gęste białko globularne, tworząc luźną strukturę włóknistą, zwiększając liczbę miejsc wiązania enzymu	Nie jest w stanie samodzielnie usunąć oligosacharydów ani białek antygenowych
Hydroliza enzymatyczna	Celowane rozszczepianie dużych cząsteczek białek i antygenów, dające w efekcie małe peptydy	Nie generuje żadnych dodatkowych komponentów funkcjonalnych
Fermentacja	Mikroorganizmy rozkładają antygeny i oligosacharydy, wytwarzając jednocześnie białko bakteryjne, małe peptydy, nukleotydy, beta-glukan i mannanooligosacharydy	Wymaga ścisłej kontroli szczepu i warunków fermentacji

Hydroliza enzymatyczna i fermentacja to obecnie dwie główne metody technologiczne. Różnica jest taka: hydroliza usuwa – usuwa to, co szkodliwe. Fermentacja usuwa i dodaje – usuwając ANF-y, metabolizm mikroorganizmów dostarcza również zestaw składników probiotycznych i immunoaktywnych.

Należy podkreślić, że fermentacja sama w sobie niesie ze sobą ryzyko braku spójności. Niededykowany szczep, wahania temperatury fermentacji lub zanieczyszczenie w warsztacie będą powodować różnice w jakości między partiami. Ocena fermentowanego produktu białkowego oznacza zatem spojrzenie poza dane z raportu z testu przeprowadzonego przez stronę trzecią i sprawdzenie, czy jest on produkowany w sposób spójny, w kontrolowanych warunkach, przy użyciu stałego szczepu i w zautomatyzowanym procesie.

6. Podsumowanie

Białko sojowe nigdy nie było kwestią tego, czy nadaje się do użytku, ale tego, jak bardzo musi zostać przetworzone, aby było bezpieczne do podawania młodym zwierzętom. Przy ocenie składnika białka sojowego zaleca się trzy kryteria:

1. W jakim stopniu udało się ograniczyć czynniki antyodżywcze — w szczególności inhibitory trypsyny, białka antygenowe i oligosacharydy, co potwierdzają dane z testów przeprowadzonych przez niezależne laboratoria.

2. Jak wysoka jest strawność — czy struktura białka została zmodyfikowana do formy łatwo przyswajalnej.

3. Jak spójna jest jakość poszczególnych partii — czy proces jest kontrolowany i czy można w pełni prześledzić jego jakość.

O Sustar PeptiMax

Sustar PeptiMax to funkcjonalne białko sojowe o wysokiej strawności, opracowane w oparciu o trzy powyższe kryteria. Jako substrat używana jest najwyższej jakości śruta sojowa, przetwarzana poprzez kondycjonowanie w wysokiej temperaturze, enzymatyczne scukrzanie, głęboką fermentację tlenową z użyciem Saccharomyces cerevisiae, ekstruzję i suszenie w niskiej temperaturze.

Wyniki testów niezależnych: białko surowe na poziomie 55% lub powyżej, strawność pepsyny na poziomie 95% lub powyżej, nie wykryto inhibitora trypsyny i lektyny, stachioza, rafinoza i sacharoza poniżej 0,50%, białko antygenowe na poziomie 2% lub poniżej.

Fermentacja odbywa się z użyciem dedykowanego szczepu w kontrolowanej temperaturze, w czystym warsztacie, na w pełni zautomatyzowanej linii produkcyjnej, co zapewnia spójność każdej partii i pełną identyfikowalność jakości. Produkt jest również bogaty w żywe komórki drożdży, beta-glukan, mannanooligosacharydy i nukleotydy, łącząc wartość roślinnego źródła białka z wartością funkcjonalnej kultury drożdży.

Zalecane jako pasza dla prosiąt w ilości 3–5% oraz jako pasza premium dla krewetek, zębaczy i okoni morskich w ilości 3–5%.